Vorige week (3 februari) sprak dr. Lucy Gilliam, mede-directeur en oprichter van One Planet Port, tijdens de derde Europese conferentie over de blauwe economie in Brussel in het panel Europese havens: poorten naar groene groei, innovatie en concurrentievermogen. De discussie richtte zich op de opkomende havenstrategie van de EU en hoe deze de toekomst van het Europese havensysteem kan vormgeven.
Gilliam ging in gesprek met Roberto Alberti (CFO en Chief Corporate Officer bij Costa), Turi Fiorito (directeur, European Federation of Inland Ports), Danique De Jonge (senior beleidsadviseur, European Sea Ports Organisation) en Isabelle Ryckbost (secretaris-generaal, European Sea Ports Organisation) om de cruciale rol van havens als knooppunten voor schone energie, digitale toegangspoorten en aanjagers van circulariteit te onderzoeken - en hoe EU-beleidskaders deze transitie kunnen ondersteunen.
Havens worden vaak omschreven als de ‘ruggengraat van de economie’ - toegangspoorten voor handel, energie, voedsel en grondstoffen. Maar zoals Gilliam aangaf, zijn het ook plekken waar mensen wonen, werken en ademen. Vanuit Rotterdam, de grootste haven van Europa, stond ze stil bij wat het betekent om op te groeien naast zware industrie, en wat citizen science monitoring heeft onthuld over de luchtkwaliteit en vervuiling waarmee gemeenschappen dagelijks te maken hebben.
Als de Europese havenstrategie op lange termijn wil zorgen voor concurrentievermogen en duurzaamheid, moet deze verder gaan dan alleen CO₂-doelstellingen. Havens bevinden zich op het snijvlak van klimaat, biodiversiteit, chemische vervuiling en stikstofcycli. Echt concurrentievermogen in de 21e eeuw betekent opereren binnen alle planetaire grenzen, niet alleen het verbeteren van de CO₂-boekhouding.
Tijdens de paneldiscussie benadrukte Gilliam drie prioriteiten voor een regeneratieve transformatie van havens:
- Nu investeren in vervuilingsvrije infrastructuur. Walstroom voor alle afgemeerde schepen, geëlektrificeerde havenoperaties, goede afvalontvangstvoorzieningen en een verbod op open-loop scrubbers. De technologie bestaat - implementatie is een politieke en investeringskeuze.
- Een rechtvaardige transitie met echte zeggenschap voor omwonenden. Havens moeten werknemers omscholen en beschermen, terwijl ze ervoor zorgen dat gemeenschappen zinvolle beslissingsbevoegdheid hebben. Transparantie in milieumonitoring en democratisch bestuur zijn essentieel voor legitimiteit en succes op de lange termijn.
- Strenge duurzaamheidscriteria voor alternatieve brandstoffen. Geen enkele brandstof zou overheidssteun mogen ontvangen zonder een volledige levenscyclusanalyse op het gebied van klimaat, stikstof, biodiversiteit, chemische vervuiling en de gezondheid van de gemeenschap. Een brandstof kan niet als ‘groen’ worden beschouwd als deze één probleem oplost en tegelijkertijd drie andere veroorzaakt.
Rotterdam, als Europa’s grootste haven in publieke handen, heeft het potentieel om een krachtig precedent te scheppen. Wat er in grote Europese havens gebeurt, geeft wereldwijd signalen af - over welke brandstoffen worden ondersteund, welke technologieën opgeschaald worden en welke praktijken aanvaardbaar zijn.
Het gesprek in Brussel maakte één ding duidelijk: de Europese Ports Strategy bepaalt of havens ankers van extractie worden - of poorten naar regeneratie.
Bij One Planet Port is de keuze duidelijk.
