Wie in een havenstad woont, heeft hetzelfde recht op schone lucht als ieder ander. Die boodschap gaven we op 5 november af, toen One Planet Port feedback indiende bij de openbare raadpleging van de Europese Commissie over de uitvoeringshandeling bij de herziene EU-richtlijn luchtkwaliteit. Die handeling legt technische regels vast voor de prognoses en uitvoeringsrapporten van lidstaten.
Zo’n handeling moet afspraken omzetten in daden, en niet maatregelen opnieuw ter discussie stellen of nieuwe uitzonderingen voor vervuilers creëren. Die zorg delen we met andere milieuorganisaties, zoals Transport & Environment. Artikel 4(2) introduceert een juridisch filter van vijf stappen, waarmee maatregelen kunnen sneuvelen nog voordat er iets is doorgerekend. Zo mogen maatregelen vervallen als ze het goederenvervoer aanzienlijk beperken of belasten. In een havenstad nodigt dat uit om juist te schrappen wat nodig is: verplichte walstroom, nulemissie-eisen aan de kade, emissie-eisen voor binnenvaartschepen en vrachtwagens, en snelheidslimieten op de aanlooproutes naar de haven. Daarom vragen we de Commissie artikel 4(2) te schrappen.
In Rotterdam is goed te zien wat er op het spel staat. Ultrafijnstof is zo klein dat het diep in de longen, de bloedbaan en zelfs de hersenen terechtkomt, met een hoger risico op ontstekingen, hart- en vaatziekten en beroertes. Uit gegevens van TNO en DCMR blijkt dat meer dan de helft van de uitstoot van ultrafijne deeltjes in de regio Rijnmond van de scheepvaart komt. Toch worden die deeltjes in heel Zuid-Holland op maar één officieel meetstation gemeten, en voorziet de richtlijn landelijk in slechts twee meetpunten.
Daarom meten Rotterdammers in ons burgerwetenschappelijke project Right to Breathe, gefinancierd door Resilient Delta (Erasmus Universiteit, Erasmus MC en TU Delft), zelf de lucht in hun buurt. Zij maken zich vooral zorgen over de vervuiling op drukke plekken, waar de uitstoot van wegverkeer en scheepvaart op de rivier zich opstapelt. Ze willen ook de pieken zichtbaar maken die in gemiddelden wegvallen: als een passerend schip een wolk uitlaatgassen over een speeltuin vol kinderen blaast, moeten mensen weten dat dat gebeurt en er iets over te zeggen hebben. We vragen de Commissie om prognoses ook te laten toetsen aan onafhankelijke metingen en burgermetingen zoals deze.
Onze andere belangrijkste punten:
- Breng havens in kaart op straatniveau. Prognoses moeten de uitstoot van schepen aan de kade en op de vaarwegen, de binnenvaart en de havenlogistiek op straatniveau meenemen. Regionale modellen verdunnen de uitstootpluimen van de haven en verhullen zo de blootstelling.
- Reken alle gezondheidswinst mee. Bij een afweging van kosten en baten moet ook de winst tellen van minder ultrafijne deeltjes en minder secundair PM2.5, dat ontstaat uit NOx en ammoniak.
- Neem nieuwe brandstoffen mee. Prognoses moeten ook NOx, ammoniak en ultrafijne deeltjes uit de scheepvaart omvatten, inclusief ammoniakslip. Peer-reviewed onderzoek van One Planet Port laat zien dat indirecte vorming van lachgas (N₂O) bij zwakke emissie-eisen 15 tot 40% van de mogelijke klimaatwinst van ammoniak als scheepsbrandstof kan tenietdoen.
- Geen vooruitgang op papier. De elektrificatie van havens hangt af van netaansluitingen en vlootvernieuwing, en die verlopen niet in een rechte lijn. Met lineaire prognoses kunnen overheden investeringen uitstellen en toch op schema lijken te liggen.
- Maak het controleerbaar. Emissie-inventarissen, modelinvoer en aannames moeten openbaar zijn, zodat het publiek ze kan controleren en zijn recht op informatie en toegang tot de rechter kan uitoefenen.
Deze punten sluiten aan bij onze eerste beleidsnota, Thriving Ports within Planetary Boundaries in Europe and Rotterdam. Daarin noemen we aerosolen, zoals ultrafijne deeltjes en roet, een van de grootste hiaten in de regelgeving. Ook waarschuwen we dat de opeenstapeling van verschillende soorten vervuiling in kwetsbare kustecosystemen rond havens en scheepvaartroutes, en de gevolgen daarvan voor de gezondheid, grotendeels ongemeten en ongereguleerd blijven.
Onze oproep aan de Commissie: houd deze handeling strikt technisch.
Onze oproep aan Rotterdammers: maak je je zorgen over de lucht in jouw buurt? Doe mee aan het burgerwetenschappelijke project Right to Breathe en ga zelf meten.
