Zeven van de negen door de wetenschap vastgestelde planetaire grenzen zijn overschreden. Havens staan midden in die crisis: als eindpunten van het mondiale maritieme systeem faciliteren ze de stromen die de aarde over haar grenzen duwen. Deze zomer bracht One Planet Port die boodschap over met workshops aan onderzoekers van het EU-gefinancierde PACT COST Action-netwerk en aan twaalf masterstudenten Food & Marketing van de University of Gastronomic Sciences, beide in BlueCity in Rotterdam, en aan EU-transportbeleidsprofessionals van Transport & Environment (T&E) uit Brussel.
Uiteenlopende deelnemers, dezelfde vraag: wat betekent het voor havens om binnen de negen ecologische grenzen te opereren? Steeds kwam hetzelfde ongemakkelijke inzicht op tafel. Wie alleen op CO₂e stuurt, verplaatst de druk slechts, want het laat de deur open om de schade naar een andere categorie te verschuiven: naar de stikstofgrens, naar biodiversiteit, naar de zoetwatervoorraad. Het 'anker' van One Planet Port wijst de weg: vraagvermindering eerst, efficiëntie ter ondersteuning en circulariteit als sluitstuk.
Voor de foodstudenten werd de vraag pijnlijk concreet met Nederland als casus. Het land is de op één na grootste agrifood-exporteur ter wereld, en verbouwt en produceert een groot deel daarvan ook zelf, van gewassen tot vee. Maar die productie leunt op enorme hoeveelheden geïmporteerd materiaal: Nederland haalt veevoer, kunstmest en energie uit het buitenland om het systeem overeind te houden, zet die om, gebruikt een deel van het voedsel in eigen land en voert het merendeel weer uit. Rotterdam is daarbij het knooppunt voor veevoer van de EU. Eén cargoklasse, food en feed, is wereldwijd de grootste aanjager van vijf van de negen grenzen.
In Rotterdam komen de stromen die schade veroorzaken samen, en juist dat maakt de haven ook het punt waar ze kunnen worden omgebogen: wie de voorwaarden voor doorvoer verandert, verandert het hele systeem erachter. Valentina Gritti, Community & Project Manager bij Slow Food, liet zien hoe dat er aan de andere kant van de keten uitziet, met de cacao van Apapacho: maximale waarde toevoegen in Mexico via de Mexicaanse boeren zelf, in plaats van pas wanneer de cacao Europa bereikt. Die aanpak levert het meeste op door te produceren op de plek van herkomst, waarde toe te voegen op de plek van herkomst en ecosystemen te herstellen op de plek van herkomst. Maar juist dergelijke ketens lopen vast op transport: het duurzaam verschepen van kleine volumes is duur en ingewikkeld. Precies het spanningsveld waar een haven het verschil kan maken.
Met deelnemers uit landen van Algerije tot Litouwen, werkzaam in vakgebieden van stedenbouw en maritieme logistiek tot risico-sociologie en offshore-energie, bleven de OPP-workshops scherp. Juist bij zo'n uiteenlopend gezelschap bewijst het raamwerk zijn waarde: één gedeelde taal om te ontdekken hoe ieders werk de grenzen raakt en kan bijdragen aan de gezondheid ervan. "De workshop veranderde de planetaire grenzen van een abstract idee in een werkbare, meerdimensionale lens", vertelde een PACT-deelnemer met een achtergrond in energie en smart cities. "Ik werk normaal gesproken binnen een kader van koolstof en klimaat; de workshop duwde me naar een systemische blik die ook biodiversiteit, zoetwater en biogeochemische stromen meeneemt. Ik zie nu al hoe het aansluit op de infrastructuurplanning van havensteden." Bij T&E leidde de sessie tot een vergelijkbare, beleidsgerichte conclusie. Verder dan alleen over klimaatverandering wilden de deelnemers "dieper nadenken over alle effecten van voorgestelde beleidsinterventies, en over hoe die andere planetaire grenzen raken: zowel positief als negatief".
Dat is precies waar One Planet Port op mikt. Niet één getal optimaliseren, maar systemisch sturen binnen de volle negen grenzen.
Wil je een workshop voor je team, netwerk of opleiding? Mail ons via ahoy@oneplanetport.org.
