Wie bepaalt de koers van de energietransitie in de haven? Die vraag stond centraal in het afstudeerproject van vijf masterstudenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam: Anton Driessen, Elena Kuznetsova Kifulyak, Lucio Cardozo Morales, Thaïs Gaillard en Roan But. Voor de master Societal Transitions, verbonden aan transitie-instituut DRIFT, deden zij actieonderzoek met One Planet Port als maatschappelijke partner.
Het vertrekpunt: de haven van Rotterdam wil klimaatneutraal worden, maar is nog stevig verweven met fossiele brandstoffen. OPP wil geen kleine verbeteringen, maar echte systeemverandering en een haven die opereert binnen ecologische grenzen. Alleen: wie bepaalt eigenlijk die koers? En waar kan een organisatie als OPP het verschil maken? De studenten zochten het uit: bij wie moet OPP aankloppen - en hoe - om de haven van fossiel af te helpen?
De studenten doken in beleidsdocumenten en spraken met mensen die de haven van binnenuit kennen. Zo brachten ze in kaart wie meebeslist over de haven - officieel én achter de schermen: van Havenbedrijf, gemeente en Rijk tot bedrijven, investeerders en erfpachtcontracten. Sluitstuk was een workshop op 16 juni op de campus van de Erasmus Universiteit, waar de studenten OPP en hun geïnterviewden samenbrachten. Samen bespraken zij wat de overgang tegenhoudt, wat kan helpen en welke wegen naar verandering kansrijk zijn.
Dat leverde twee concrete resultaten op: een interactieve kaart die laat zien wie in de haven systeemverandering kan bewerkstelligen, hoe partijen zich tot elkaar verhouden en waar ruimte zit voor invloed. En een beproefd workshopformat dat OPP opnieuw kan inzetten met andere partijen.
De belangrijkste inzichten: het Havenbedrijf staat centraal, maar bepaalt haar lot niet alleen. Publiek eigendom doet ertoe - als aandeelhouder zijn de gemeente Rotterdam en de Nederlandse Staat belangrijke ingangen. De conclusie: voor OPP liggen de beste kansen op systeemverandering bij erfpachtvoorwaarden, invloed via de aandeelhouders, publieke financiering en het smeden van coalities.
De aanbevelingen sluiten daarop aan: zoek bondgenoten in de politiek - van gemeenteraad tot ministerie van Economische Zaken - zet de kaart slim in, herhaal de workshop met nieuwe partijen en werk samen met mensen binnen organisaties die willen breken met business as usual om een leefbare en florerende toekomst te bereiken.
Op 22 juni rondden de studenten hun afstuderen af met een eindpresentatie bij OPP. Zoals ze het zelf verwoorden: hun onderzoek is een korrel zand in het veranderen van het systeem - maar ook een instrument dat OPP direct kan inzetten. Wij danken de studenten voor hun frisse blik en gedegen werk en Julia Wittmayer, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit en senior onderzoeker bij DRIFT, voor haar begeleiding.
